List do Tytusa 2,1

„Najmilszy: głoś to, co jest zgodne ze zdrową nauką: że starcy powinni być ludźmi trzeźwymi, statecznymi, roztropnymi, odznaczającymi się zdrową wiarą, miłością, cierpliwością."

Jak być starym: oto jest zadanie. Pamiętam felietony na ten temat Zofii Starowieyskiej-Morstinowej w „Przekroju", pisane w najgorszym czasie stalinowskim, gdy jej „Tygodnik Powszechny" był przejęty przez „PAX".

Jak wyzbyć się wad młodości i nie  wpaść w wady starości. Nie zamienić lekkomyślności na „ciężkomyślność", na lęk przed decyzją, podróżą, występem publicznym, jakąkolwiek inicjatywą. Pewien starszy pan wyznał, że z czasów młodości zostało mu tylko jedno: optymistyczne (nazbyt) przekonanie, że zawsze zdąży przybyć na czas. Co do mnie, byłem przeraźliwie spóźnialski, ale minęło mi to bez żadnego roztropnego śladu.

W tradycji chrześcijańskiej jest natomiast od wieków taka świetna modlitwa.

”Panie, Ty wiesz lepiej aniżeli ja sam, że się starzeję i pewnego dnia będę stary. Zachowaj mnie od zgubnego nawyku mniemania, że muszę coś powiedzieć na każdy temat i przy każdej okazji. Odbierz mi chęć prostowania każdemu ścieżek. Uczyń mnie poważnym, lecz nie ponurym, uczynnym, lecz nie narzucającym się. Szkoda mi nie spożytkować wielkich zasobów mądrości, jakie posiadam, ale Ty, Panie, wiesz, że chciałbym do końca zachować paru przyjaciół.

Wyzwól mój umysł od niekończącego się brnięcia w szczegóły i daj mi skrzydła, bym w lot przechodził do rzeczy. Zamknij mi usta w przedmiocie mych cierpień i niedomagań w miarę jak ich przybywa.

Nie proszę o łaskę rozkoszowania się opowieściami o cudzych cierpieniach, ale daj mi cierpliwość wysłuchiwania ich.

Nie śmiem Cię prosić o lepszą pamięć, ale proszę o większą pokorę i mniej niezachwianą pewność, gdy wspomnienia moje wydadzą się sprzeczne z cudzymi. Użycz mi chwalebnego poczucia, że czasami mogę się mylić.

Zachowaj mnie miłym dla ludzi, choć z niektórymi z nich doprawdy trudno wytrzymać. Nie chcę być świętym, ale zgryźliwi starcy to jedno ze szczytowych osiągnięć szatana.

Daj mi zdolność dostrzegania dobrych  rzeczy w nieoczekiwanych miejscach i zalet w niespodziewanych ludziach. Daj mi, Panie, łaskę mówienia im o tym.”

Tajemnicza jest sprawa autorstwa utworu. Przypisywany jest Tomaszowi z Akwinu albo raczej św. Franciszkowi Salezemu. Nie przypomina mi scholastycznych spekulacji średniowiecznego filozofa, raczej mądrość praktyczną chrześcijańskiego humanisty - ale podobno tekst znajduje się na grobie Akwinaty w Tuluzie. Tak czy inaczej to philosophia perennis, mądrość ponadczasowa.

Dziś Święto Niepodległości. Matka nauczyła mnie wiersza (Or-Ota?):

„Pójdź za mną, synku, w pole, hen,

na ten pagórek świeży:

złożono tam na wieczny sen

zabitych trzech żołnierzy.

jeden z nich pruski mundur miał,

ale nie pruskie serce.

Na chaty wasze ogień słał -

- taki już los w żołnierce.

A drugi polski przywdział strój,

choć przyszedł do nas z wrogiem.

Z wzniesionym czołem poszedł w bój.

Dziś stoi już przed Bogiem.

Trzeci ojczysty broniąc kraj,

w pierś tamtych celnie mierzył.

I on jak tamci bracia dwaj

w wskrzeszenie Polski wierzył.

Słońce już zaszło, wschodzi nów

nad ciszą polskich łanów.

Schyl głowę, synku, pacierz zmów

za wszystkich trzech ułanów."

Morał na dzisiaj chyba oczywisty.